Apple waarschuwt journalisten en andere gebruikers in 99 landen voor gerichte spyware-aanvallen

Apple heeft vrijdag iPhone-gebruikers in 99 landen gewaarschuwd dat zij het doelwit zijn van aanvallen met geavanceerde spionagesoftware. Het gaat om zogenoemde mercenary spyware, commerciële software waarmee onder meer overheden gericht personen kunnen bespioneren. Onder de gewaarschuwden bevinden zich journalisten en documentairemakers. Een van hen is de Libanese onderzoeksjournalist Radwan Mortada, die ook in het verleden doelwit was van Pegasus-spyware. Apple heeft niet bekendgemaakt wie achter de nieuwe aanvallen zit en hoeveel personen een waarschuwing hebben ontvangen.

Apple waarschuwt in de meldingen dat het een gerichte aanval op de iPhone van de ontvanger heeft gedetecteerd. Volgens het bedrijf worden de slachtoffers vermoedelijk geselecteerd vanwege hun identiteit of werkzaamheden. Het gaat volgens Apple om uitzonderlijk geavanceerde aanvallen die miljoenen dollars kunnen kosten en slechts tegen een kleine groep personen worden ingezet. Sinds 2021 stuurt het technologiebedrijf meerdere keren per jaar dergelijke waarschuwingen. Inmiddels zijn gebruikers in meer dan 150 landen geïnformeerd.

De nieuwe meldingsronde volgt op waarschuwingen die Apple in augustus verstuurde naar gebruikers in 110 landen.

De waarschuwingen betekenen niet noodzakelijk dat de aanvallers erin zijn geslaagd een telefoon binnen te dringen. Wel zegt Apple voldoende aanwijzingen te hebben om met grote zekerheid vast te stellen dat een gebruiker persoonlijk doelwit is geweest.

Een van de ontvangers is de Libanese journalist en documentairemaker Radwan Mortada. Hij publiceerde de waarschuwing op sociale media. Daaruit blijkt dat Apple hem ook op 23 november 2021 had gewaarschuwd voor een spyware-aanval. Volgens Mortada werd hij in 2017 en 2021 al met Pegasus bespioneerd, waarschijnlijk door een Israëlische dienst. Pegasus wordt gemaakt door de Israëlische NSO Group.

Mortada regisseerde en produceerde mede de documentaire The Trap, waarin hij de explosies met gemanipuleerde piepers in Libanon in september 2024 onderzocht. Bij die aanvallen, die aan Israël worden toegeschreven, kwamen tientallen mensen om het leven en raakten duizenden gewond.

Mortada zegt niet te weten wie achter de nieuwste aanval zit en of deze verband houdt met zijn journalistieke werk.

Mortada noemt de inzet van spyware tegen journalisten een ernstige bedreiging voor de persvrijheid en de vertrouwelijkheid van journalistieke bronnen. Of zijn recente journalistieke onderzoek aanleiding was voor de nieuwe aanval, is niet vastgesteld.

Met commerciële spionagesoftware zoals Pegasus van het Israëlische bedrijf NSO Group kunnen aanvallers vergaande toegang krijgen tot een smartphone. Afhankelijk van de gebruikte software en de beveiligingslekken kunnen zij berichten en andere gegevens onderscheppen, bestanden kopiëren, locatiegegevens verzamelen en de microfoon of camera activeren.

Sommige aanvallen maken gebruik van onbekende beveiligingslekken, zogenoemde zerodaykwetsbaarheden. Bij bepaalde varianten hoeft het slachtoffer zelfs niet op een verdachte link te klikken of een bestand te openen. De telefoon kan dan ongemerkt worden geïnfecteerd.

Apple heeft niet bekendgemaakt welke spyware bij de nieuwste aanvallen is gebruikt. Ook is niet vastgesteld dat het om Pegasus gaat. Het bedrijf schrijft de aanvallen evenmin toe aan een specifieke overheid of commerciële leverancier.

Crimesite schreef eerder dit jaar dat de Nederlandse overheid werkt met vergelijkbare software die niet is gekeurd. Het komt voor dat de functionaliteit van bepaalde software die in gebruik is niet geheel bekend is bij Nederlandse ambtenaren die ervan gebruikmaken. Het kabinet gaat nu de keuringsregels voor software waarmee de politie heimelijk telefoons en computers kan hacken en onderzoeken ingrijpend wijzigen. Er zal hiervoor voor de keuring nu een risicoanalyse worden ingezet.

John Scott-Railton, onderzoeker bij het Canadese onderzoeksinstituut Citizen Lab, noemt de nieuwe waarschuwingsronde belangrijk. Citizen Lab heeft eerder verschillende gevallen onderzocht waarin journalisten, activisten en politieke tegenstanders met commerciële spyware werden bespioneerd.

Internationaal wordt momenteel onderhandeld over richtlijnen voor de ontwikkeling en verkoop van commerciële hacksoftware. Binnen het zogenoemde Pall Mall Process proberen landen afspraken te maken om misbruik van deze technologie tegen te gaan.

Apple adviseert gebruikers die een waarschuwing ontvangen onmiddellijk extra beveiligingsmaatregelen te nemen, waaronder het inschakelen van de isolatiemodus (Lockdown Mode) op hun iPhone. Ook raadt het bedrijf aan gespecialiseerde hulp in te schakelen, bijvoorbeeld van Access Now.

Zie ook:

Na jaren werken met ongekeurde hacksoftware wil kabinet keuringsregels versoepelen | Regels nu aangepast aan scheefgegroeide praktijk (UPDATE)